Michael JohnsonReuters, 26 Ekim’de yapay zekâ ve yarı iletken sektörlerinin önde gelen şirketlerini kapsayan Çin STAR50 endeksinin dört aydan kısa sürede yaklaşık %40 gerilediğini bildirdi. Ajansın tahminine göre bu dönemde piyasa değerinden yaklaşık 480 milyar dolar silindi. Hisse fiyatları, yatırımcıların gelecekteki gelir ve risklere ilişkin beklentilerini yansıtır; dolayısıyla satış dalgası, yapay zekânın doğrudan benimsenme hızını değil, piyasa beklentilerindeki değişimi gösteriyor.
Reuters’ın 26 Ekim tarihli haberinde, düşüşün çip üreticilerinden veri merkezi bileşeni tedarikçilerine kadar tedarik zincirinin farklı halkalarındaki şirketleri etkilediği belirtiliyor. Ajans, piyasa katılımcılarının sıraladığı etkenler arasında yüksek şirket değerlemelerini, yapay zekâ talebine ilişkin soru işaretlerini ve Çin ekipmanlarının veri merkezlerine tedarikine yönelik kısıtlama tehdidini saydı. Yatırımcılar, satış dalgasını tetikleyen tek ve açık bir neden belirtmedi.
Değerlemeler düşüşü derinleştirdi
Şanghay Borsası istatistiklerine göre STAR50, eylülde bir ayda %9,17 geriledi; buna karşın 2026 başından beri %13,82 artıda kaldı. Borsa, önceki yılın yıllık raporlarına göre hesaplanan ve zarar eden şirketleri dışarıda bırakan 99,48’lik bir fiyat/kazanç oranı açıkladı. Bu, o tarihteki STAR50 değerlemesidir; Çin’deki tüm yapay zekâ şirketlerinin değerini göstermez.
Reuters, STAR50’nin fiyat/kazanç oranının yaklaşık 250’lik zirvesinden gerileyerek yıllık kazancın yaklaşık 100 katına ulaştığını; Nasdaq 100 oranının ise yaklaşık 30 olduğunu belirtti. Bu karşılaştırma değerlemeler arasındaki farkı gösterse de endekslerin bileşimi ve şirketleri dahil etme kuralları farklıdır. Tek bir şirketi değerlendirirken o şirketin kendi geliri, kârı ve tahminleri önem taşır.
Risk tedarik zincirine yayılıyor
Büyük müşterilerin hesaplama kapasitesi kurma planlarına bağımlılık, bileşen üreticilerini yapay zekâ altyapısına yapılan yatırımlara bağlıyor. İhracat kısıtlamalarına ilişkin kaygılar, erişilebilir satış pazarlarına dair beklentileri etkiliyor. Reuters, optik bileşen üreticileri Zhongji Innolight ve Eoptolink’in hisselerinin haziran ve temmuz zirvelerine kıyasla yaklaşık %60 düştüğünü, bellek çipi üreticisi CXMT’nin ise bir ayda değerinin dörtte birinden fazlasını kaybettiğini bildirdi.
Ekipman satın alan veya tedarikçileri değerlendiren şirketlerin operasyonel göstergeleri ve finansal beklentileri ayrı ayrı incelemesi yararlı olur. Yapay zekâ altyapısından elde edilen gelirin payı, müşteri yoğunlaşması, üretim kapasitesi, doğrulanmış siparişler ve uluslararası tedariklere bağımlılık dikkate alınması gereken başlıca konular arasındadır. Piyasa değeri yatırımcı duyarlılığındaki değişimi gösterir; sözleşmeler ve finansal raporlar ise işletmenin faaliyetlerini değerlendirmeye yardımcı olur.
Satış dalgası ne gösteriyor?
Reuters’ın aktardığı Goldman Sachs verilerine göre, yapay zekâ hisseleri Çin piyasasının piyasa değerinin %42’sini, Çin anakarası ve Hong Kong’daki hisse senedi işlemlerinin hacminin ise %57’sini oluşturuyordu. Ajans ayrıca geniş kapsamlı Çin endeksinin haziran zirvesinden yaklaşık %20 gerilediğini bildirdi. Bu yoğunlaşma nedeniyle teknoloji şirketlerinin değerlemelerindeki değişiklikler, genel piyasa göstergelerini ve sermaye artırma olanaklarını önemli ölçüde etkileyebilir.
Belirli bir işletmeyi değerlendiren yatırımcılar ve satın alma ekipleri, altyapı yatırımlarının doğrulanmış siparişlere, gelire ve kâra dönüşüp dönüşmediğini; şirketin ihracata ve sınırlı sayıdaki büyük müşteriye ne ölçüde bağımlı olduğunu incelemelidir. STAR50’deki düşüş piyasa riskinin genel çerçevesini sunuyor; tek tek tedarikçilerin dayanıklılığını değerlendirmek içinse kendi operasyonel ve finansal verilerine bakmak daha uygundur.
